پیوند زدن یکی از روشهای مهم تکثیر و اصلاح درختان است. در این روش، بخشی از یک گیاه که «پیوندک» نام دارد، روی گیاه دیگری به نام «پایه» قرار میگیرد تا این دو بخش به هم متصل شوند و به رشد ادامه دهند. پیوند زدن به باغبان کمک میکند درختی سالمتر، پربارتر و مقاومتر داشته باشد و گاهی چند نوع میوه را روی یک پایه پرورش دهد.
این روش برای درختانی مانند مرکبات، سیب، گلابی، هلو، شلیل، انگور، انار و بسیاری از گیاهان زینتی استفاده میشود. البته موفقیت پیوند به انتخاب زمان مناسب، سلامت پایه و پیوندک، مهارت اجرا و استفاده از ابزار مناسب بستگی دارد.
ابزارهای مورد نیاز برای پیوند زدن
برای انجام یک پیوند تمیز و اصولی، به ابزارهای زیر نیاز دارید:
چاقوی پیوندزنی
چاقوی پیوند باید تیغهای بسیار تیز و ضدزنگ داشته باشد. برشهای پیوند باید صاف و یکدست باشند. چاقوی کند باعث له شدن بافت گیاه میشود و احتمال موفقیت پیوند را کاهش میدهد.
قیچی باغبانی
از قیچی باغبانی برای بریدن شاخههای اضافی، آمادهسازی پایه و جدا کردن پیوندک استفاده میشود. قیچی باید تمیز، تیز و متناسب با ضخامت شاخه باشد.
اره باغبانی
برای شاخههای ضخیمتر، استفاده از اره باغبانی ضروری است. اره باید دندانههای سالم داشته باشد تا برش بدون ترکخوردگی و آسیب به تنه انجام شود.
نوار پیوند
نوار پیوند برای ثابت نگه داشتن محل اتصال پایه و پیوندک استفاده میشود. این نوار باید انعطافپذیر باشد و در عین حال اجازه ورود هوا و آلودگی به محل برش را ندهد.
چسب باغبانی یا چسب پیوند
چسب باغبانی روی محل برش قرار میگیرد تا از خشک شدن بافت، ورود قارچ و نفوذ آب اضافی جلوگیری کند.
الکل یا محلول ضدعفونیکننده
پیش از شروع کار، تیغه ابزارها باید ضدعفونی شود. این کار از انتقال بیماریهای ویروسی، باکتریایی و قارچی میان درختان جلوگیری میکند.
بهترین زمان برای پیوند زدن
زمان مناسب به نوع پیوند و گونه درخت بستگی دارد. بهطور کلی، پیوند جوانهای در اواخر بهار و تابستان انجام میشود؛ یعنی زمانی که پوست درخت بهراحتی از چوب جدا میشود. پیوند اسکنهای و انگلی معمولاً در اواخر زمستان یا اوایل بهار، پیش از شروع رشد شدید درخت، انجام میشود.
در زمان پیوند، پایه و پیوندک نباید خیس، یخزده یا خشک باشند. هوای بسیار گرم، باد شدید و بارندگی نیز میتواند نتیجه کار را ضعیف کند.
انتخاب پایه و پیوندک
پایه باید سالم، بدون علائم بیماری و سازگار با شرایط آبوهوایی منطقه باشد. قطر پایه و پیوندک باید تا حد امکان نزدیک به هم باشد. پیوندک باید از شاخهای سالم، جوان و دارای جوانههای مناسب انتخاب شود.
شاخههایی که بیش از حد نرم، خیلی پیر، زخمی یا آلوده به آفت هستند، گزینه مناسبی برای پیوند نیستند. بهتر است پیوندک را در زمان استراحت درخت تهیه کنید و اگر قرار است مدتی نگهداری شود، آن را در پارچه مرطوب و محیط خنک قرار دهید.
آموزش پیوند جوانهای
پیوند جوانهای یکی از سادهترین روشها برای درختان جوان است. در این روش، یک جوانه سالم همراه با لایه نازکی از پوست از پیوندک جدا میشود.
ابتدا روی پایه، یک برش عمودی به طول حدود دو تا سه سانتیمتر ایجاد کنید. سپس در قسمت بالای برش، یک برش افقی بزنید تا شکل حرف T ایجاد شود. با نوک چاقو، پوست پایه را کمی باز کنید.
حالا یک جوانه سالم از پیوندک جدا کنید. مراقب باشید چوب اضافی زیر جوانه باقی نماند. جوانه را داخل شکاف T شکل قرار دهید و پوست پایه را روی آن برگردانید.
در مرحله بعد، محل پیوند را با نوار پیوند ببندید. نوار نباید آنقدر محکم باشد که به جوانه فشار وارد کند. خود جوانه باید بیرون از نوار باقی بماند.
پس از دو تا سه هفته، اگر جوانه سبز و سالم باقی مانده باشد، پیوند موفق شده است. بعد از اطمینان از اتصال، قسمت بالایی پایه را کمی بالاتر از محل پیوند قطع کنید تا رشد گیاه به سمت پیوندک هدایت شود.
آموزش پیوند اسکنهای
در پیوند اسکنهای، یک شاخه باریک به شکل گوه برش میخورد و داخل شکاف ایجادشده روی پایه قرار میگیرد.
ابتدا پایه را با اره یا قیچی باغبانی بهصورت صاف قطع کنید. سپس با چاقوی پیوند، شکافی عمودی در مرکز پایه ایجاد کنید. پیوندک را از شاخهای سالم انتخاب کرده و انتهای آن را از دو طرف به شکل گوه برش دهید.
پیوندک را داخل شکاف پایه قرار دهید. مهمترین نکته این است که لایه زاینده یا کامبیوم پایه و پیوندک حداقل در یک سمت کاملاً روی هم قرار بگیرند. اگر قطر پایه و پیوندک یکسان باشد، اتصال دو طرف بهتر انجام میشود.
بعد از قرار دادن پیوندک، محل اتصال را با نوار پیوند محکم ببندید و روی قسمتهای باز را با چسب باغبانی بپوشانید. پایه پیوندشده باید در محلی دور از باد شدید و نور مستقیم خورشید قرار بگیرد.
مراقبت بعد از پیوند
بعد از پیوند، رطوبت خاک باید متعادل باشد. آبیاری بیش از حد میتواند باعث پوسیدگی ریشه و محل اتصال شود. همچنین نباید اجازه دهید پایه از زیر محل پیوند، شاخههای زیادی تولید کند؛ زیرا این شاخهها انرژی گیاه را مصرف میکنند.
اگر جوانه یا پیوندک شروع به رشد کرد، شاخههای رقیب را حذف کنید. محل پیوند را مرتب بررسی کنید تا نشانهای از کپک، پوسیدگی یا خشک شدن مشاهده نشود.
یکی از اشتباهات رایج، باز کردن زودهنگام نوار پیوند است. تا زمانی که اتصال کاملاً محکم نشده، نوار را باز نکنید. البته اگر نوار غیرقابلتجزیه است، پس از رشد محل پیوند باید آن را شل یا تعویض کنید.
اشتباهات رایج در پیوند
استفاده از ابزار کثیف، برشهای ناصاف، انتخاب پیوندک ضعیف، جابهجا کردن پیوندک پس از قرارگیری، بستن بیش از حد نوار و پیوند زدن در هوای نامناسب از مهمترین عوامل شکست هستند.
همچنین هر پایهای با هر پیوندکی سازگار نیست. بهتر است پیش از کار، سازگاری گونهها را بررسی کنید. برای مثال، گونههای نزدیک گیاهی معمولاً شانس بیشتری برای اتصال موفق دارند.
پیوند زدن نیازمند تمرین است. بهتر است ابتدا روی چند شاخه کمارزش تمرین کنید و پس از کسب مهارت، سراغ درخت اصلی بروید. با استفاده از چاقوی پیوند تیز، قیچی باغبانی مناسب، نوار پیوند و رعایت اصول بهداشتی میتوان درصد موفقیت را به شکل چشمگیری افزایش داد.



